Οι φακοί επαφής αποτελούν ένα από τα πιο εν­διαφέροντα θέματα της οφθαλμολογίας. Είναι  προθέσεις οι οποίες έρχονται σε επαφή με τον κερατοειδή χιτώνα του οφθαλμού με σκοπό να διορθωθεί η υπάρχουσα διαθλαστική ανωμαλία (μυωπία, υπερμετρωπία, αστιγματισμός, πρεσβυωπία).

Η χρήση φακών επαφής αποτελεί μια σωστή επιλογή καθώς ο ασθε­νής απαλλάσσεται από σκελετούς με χονδρά γυαλιά και η ποιότητα της όρασής του είναι καλύτερη. Βασική προϋπόθεση αποτελεί η σωστή ενη­μέρωση του ασθενούς για την ορθή και συνετή χρήση τους.

Το ποτέ θα  εφαρμοστεί ένας φακός επαφής για οπτι­κή ή θεραπευτική χρήση είναι ευθύνη και υποχρέ­ωση του οφθαλμιάτρου ο οποίος θα εκτιμήσει τις ενδείξεις, την αξιολόγηση της σωστής εφαρμογής και των συμπτωμάτων.

Τα είδη των φακών επαφής είναι τα ακόλουθα:

■ Μαλακοί φακοί επαφής: Αποτε­λούν ασφαλή και υγιεινή επιλογή για καθημερινή χρήση. Χρησιμο­ποιούνται για τη διόρθωση της μυωπίας, υπερμετρωπίας πρε­σβυωπίας αστιγματισμού. Δια- κρίνονται σε διάφορους τύπους με βάση: 1) Τα διαθλαστικά τους χαρακτηριστικά. 2) Τη μορφο­λογία τους. 3) Την προτεινόμενη ορθή χρήση τους και 4) την προτεινόμενη ορθή αντικατάσταση τους.

Ημίσκληροι Φακοί Επαφής:

Πρόκειται για φακούς επαφής που συνηθέστερα χρησιμο­ποιούνται για τη διόρθωση υψηλών και ανώμαλων αστιγ­ματισμών. Ειδικής κατασκευ­ής ημίσκληροι φακοί επαφής χορηγούνται σε περιπτώσεις κερατόκωνου.

Έγχρωμοι Φακοί Επαφής: Χορηγούνται συνηθέστερα για αισθητικούς λόγους αλλά και σε περιπτώσεις ανώμαλης μορφολογίας της ίριδος λόγωπ.χ. τραυματισμού, ανιριδίας ή κολοβωμάτων ίριδας. Εί­ναι διαθέσιμοι σε διάφορους χρωματισμούς από τους οποί­ους ο ασθενής με τη συμβου­λή του γιατρού επιλέγει τον καταλληλότερο για το μάτι του. Διατίθενται επίσης σε δι­άφορους βαθμούς μυωπίας ή υπερμετρωπίας για την ταυ­τόχρονη διόρθωση τυχούσας συνυπάρχουσας διαθλαστικής ανωμαλίας

Θεραπευτικοί Φακοί Επα­φής: Χορηγούνται σε περιπτώσεις όπως επιφανειακών τραυμάτων του κερατοειδούς δύσκολων στην επούλωση  απο­πτώσεων του επιθηλίου του κερατοειδούς ή μετά από διαθλα­στική χειρουργική.

■ Πολυεστιακοί Φακοί Επαφής: Χορηγούνται σε ασθενείς που επιθυμούν την ταυτόχρονη δι­όρθωση της πρεσβυωπίας τους και τυχόν συνυπάρχουσας μυω­πίας ή υπερμετρωπίας ή αστιγ­ματισμού.

Τα πλεονεκτήματα της χρήσης φα­κών επαφής είναι πολλά. Παρέχουν καλύτερη ποιότητα όρασης σε σχέ­ση με τα διορθωτικά γυαλιά καθώς ο φακός κινείται μαζί με το μάτι και παραμένει πάντα στο σωστό κέ­ντρο, ενώ το οπτικό πεδίο είναι με­γαλύτερο καθώς δεν περιορίζεται από το σκελετό των γυαλιών. Έχουν άμεσο και εξαιρετικό αισθητικό αποτέλεσμα και είναι κατάλληλοι για σπορ.

Εμφανίζουν όμως και κάποια μει­ονεκτήματα κυρίως σε σχέση με τη χρήση. Απαγορεύεται να χρη­σιμοποιούνται αδιάκοπα. Συχνά απαιτούν περίοδο προσαρμογής. Επιβάλλεται να τηρούνται αυστη­ρά οι κανόνες υγιεινής στη χρήση τους προκειμένου να αποφευχθούν πολύ σοβαρές μολύνσεις.

Η χρήση των φακών επαφής μπορεί να εμφανίσει σε σπάνιες περιπτώ­σεις κάποιες επιπλοκές. Πολλές από αυτές οφείλονται σε κακή συντή­ρηση και ελλιπή καθαριότητα των φακών. Οι φακοί επαφής και κυρίως οι μαλακοί πρέπει να αποστειρώνο­νται καθημερινά με τα ειδικά υγρά και κυρίως να αφαιρούνται από τον οφθαλμό αμέσως εάν ο ασθενής παρουσιάζει κάποιο σύμπτωμα, όπως κοκκίνισμα, δάκρυσμα, πόνο κλπ. προς αποφυγήν δυσάρεστων προβλημάτων. Ορισμένες από τις επιπλοκές είναι:

Στικτή κερατίτιδα – μικροτραυματισμός του επιθηλίου του κερατοειδούς, Αλλεργική επιπεφυκίτιδα προς τον φακό και τα υγρά καθαρισμού και μολύνσεις με μικρόβια από το περιβάλλον, όπως σταφυλό­κοκκος, ψευδομονάδα, μύκητας και ακανθαμοιβάδα.

Η μη έγκαιρη διάγνωση και θερα­πεία των μολύνσεων αυτών δημι­ουργούν έλκος στον κερατοειδή, ακόμα μέχρι και διάτρηση αυτού, οδηγώντας σε χειρουργική επέμ­βαση μεταμόσχευσης για τη διάσω­ση του ματιού και της όρασης.

Οι οδηγίες χρήσης φακών επα­φής πρέπει να εφαρμόζονται αυ­στηρά από όλους τους χρήστες.

Οι σημαντικότερες είναι οι εξής:

• Αυστηρή υγιεινή κατά την ένθε­ση, αφαίρεση και αποθήκευση στη θήκη τους. Πλύνετε καλά τα χέρια σας, καθαρίστε την αποθηκευτική θήκη και χρησι­μοποιήστε καινούριο υγρό σε κάθε χρήση.
• Αφαιρέστε άμεσα το φακό, εάν αισθανθείτε καύσο, θολή όραση, δακρύρροια, ερυθρότητα .Φυ­λάξετε το φακό και τη θήκη. Πι­θανόν να χρειαστεί καλλιέργεια, εάν διαπιστωθεί κερατίτιδα
• Εφαρμόστε τους φακούς στο σχολείο, στη δουλειά σας (εκτός και αν η δουλειά σας έχει να κάνει με σκόνη, καπνούς κ.τ.λ. οπότε αντενδείκνυται η χρήση τους), στην βραδινή έξοδο, στα σπορ και σε όποια άλλη δρα­στηριότητα νομίζετε.

Καλό είναι στο σπίτι να μη φορά­τε τους φακούς σας δίνοντας την ευκαιρία στα μάτια σας να ξεκουραστούν και να οξυγονωθούν καλύτερα. Να έχετε πάντοτε ένα ζευγάρι γυαλιά της ίδιας διορθώσεως με τους φακούς σας.

• Μην κοιμάστε ποτέ με τους φα­κούς σας!
• Χρησιμοποιήστε τεχνητά δά­κρυα χωρίς συντηρητικά. Μη χρησιμοποιείτε, όμως, άλλα κολλύρια πάνω στους φακούς. Τους καταστρέφουν.
• Ξεκινήστε σταδιακά τη χρήση των φακών σας κατά την πρώ­τη περίοδο. Την πρώτη μέρα εφαρμόστε τους για μία ώρα, την δεύτερη για δύο ώρες, την τρίτη για τέσσερις ώρες, την τέ­ταρτη το ίδιο και στην συνέχεια αυξάνετε σταδιακά το χρόνο χρήσεώς τους μέχρι την πρώ­τη εβδομάδα μετά την οποία μπορείτε να τους χρησιμοποι­είτε κανονικά. Η περίοδος αυτή είναι πολύ σημαντική, ώστε να αποφευχθεί δυσανεξία στους φακούς καθώς επίσης και για να δώσετε την ευκαιρία στα μά­τια σας και στον εγκέφαλό σας να συνηθίσουν στα καινούρια οπτικά ερεθίσματα.
• Εφαρμόστε τους φακούς σας, πριν κάνετε χρήση του μακιγιάζ στα μάτια σας.
• Στην παραλία κατά τη διάρκεια του μπάνιου καλό είναι να μη φοράτε τους φακούς σας. Αν θέλετε, μπορείτε να τους φορά­τε με προσοχή αποφεύγοντας τις βουτιές με ανοιχτά τα μάτια, διότι μπορεί να τους χάσετε. Προσοχή στον δυνατό άνεμο και την άμμο. Προτιμήστε φα­κούς ημερήσιας χρήσης.

Οι φακοί επαφής αποτελούν μια εξαιρετική επιλογή διόρθωσης των διαθλαστικών ανωμαλιών καθώς προσφέρουν ποιοτική όραση και άμεσο αισθητικό αποτέλεσμα. Είναι όμως σημαντική η σωστή ενημέρω­ση των ασθενών για τη χρήση τους και την τήρηση των κανόνων υγιει­νής. Απαιτείται άμεση επικοινωνία με τον οφθαλμίατρο σε κάθε πρόβλημα με τους φακούς. Άλλωστε όμορφα μάτια είναι τα υγιή μάτια.